هندودر - آنجا که دوست خفته است

آموزان از روزی که پا به مدرسه می گذارند در مقابل قضاوت معلم و نمرات شرطی می شوند . هم معلمان وهم والدین ، دانش آموزان را وادار می کنند تا در حد امکان نمرات بالایی بگیرند . والدین معمولاً برای هر نمره 20 که فرزندانشان می گیرند جایزه ای به آنها می دهند لذا یکی از عوامل تضاد بین دانش آموزان و والدین نمره های ضعیف است ، به ویژه اگر والدین کم حوصله باشند و مشکلات فرزندانشان را درک نکنند . معلمان ، دانش آموزان و والدین همگی ، پاداشهای قابل مشاهده و غیر قابل مشاهده را ناشی از نمرات بالا می دانند به همین دلیل نمره ها به عنوان انگیزه ای برای بسیاری از دانش آموزان دارای نمرات بالا و برعکس منشاء محرومیت و نا امیدی برای دانش آموزانی هستند که نتوانسته اند به حداقل معیارهای قابل قبول دست یابند . مسئولیت نمره گذاری قدرتی است که معلم در مقابل یادگیرنده دارد . معلمان با وجدان در طول کار تدریس و آموزش د رمورد نمره هایی که به دانش آموزان می دهند لحظات پر اضطرابی را می گذرانند آنها فشار وارده ناشی از نمره را به دانش آموزان تشخیص می دهند و همه تلاش خود را به کار می برند تا نمره های پایین را به حداقل برسانند و احساس پیشرفت را افزایش دهند . اما بدون در نظر گرفتن اینکه فرآیند نمره گذاری تا چه حد علمی باشد نمره ها بهترین برآورد پیشرفت تحصیلی هستند . متاسفانه امتیاز دادن به نمره ها باعث شده که خود نمرات برای دانش آموزان مهمتر از پیشرفت تحصیلی باشند . معلمان باید نکات اشاره شده را در مورد نمره گذاری رعایت کنند تا فرآیند نمره گذاری باعث بهبود فرآیند یاددهی – یادگیری شود :

•         نمره ها باید در حد امکان نشان دهنده سطح تسلط باشند .

•         موفقیت یا شکست در یک درس یا برنامه نباید فقط مبتنی بر یکی دو امتحان باشد .

•         نمره یک موضوع درسی باید نشان دهنده پیشرفت در آن درس باشد رفتارهای اضافی خوب یا بد کلاس یا بیرون کلاس باید با وسایلی غیر از نمره مشخص شود .

•         معلمان باید از تمام راهها و مجموعه های متعارف سنجش و ارزشیابی استفاده کنند تا ترس دانش آموز از نمره را از بین ببرند .

کارنامه و رابطه ی آن با بهبود فرآیند یاددهی – یادگیری

کارنامه وسیله ای جهت انتقال اطلاعات در مورد پیشرفت تحصیلی دانش آموزان به والدین آنهاست . کارنامه عملاً اطلاعات کمی در مورد پیشرفت تحصیلی دانش آموزان ارائه می دهند مثلاً در مورد اینکه معلم به کمک چه فرآیندی در باره نمره تصمیم گرفته است و یا اینکه چرا نمرات دانش آموزی پایین است و یا دانش آموز چه کند تا نمرات بالاتری بگیرد ، اطلاعاتی در اختیار والدین قرار نمی دهد در هر حال به کمک  راههای زیر می توان از طریق کارنامه گامهایی در راستای بهبود فرآیند یاددهی – یادگیری برداشت :

•         معلمان اطلاعات محدود کارنامه را با گزارشی مبسوطی از پیشرفت دانش آموز همراه کنند.

•         مدرسه به طور منظم پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را برای والدین گزارش دهد نه اینکه تا انتهای نوبت صبر کند .

•         باید به طور مرتب با دانش آموزان در مورد کارشان مشاوره کرد ، با آنها توصیه های لازم را ارائه نمود وبه مشکلات احتمالی آنها گوش فراداد .

برخي از تفاوتهاي ارزشيابي فرايند مدار و ارزشيابي نتيجه مدار

ارزشيابي فرايند مدار

1 ـ ارزشگذاري به جريان رشد است . 2 ـ به فرايند رسيدن به پاسخ ، توجه مي شود .3 ـ پايش و مستند سازي فعاليتهاي ياددهي ـ يادگيري است.

4 ـ به پيشروي و تلاش توجه مي گردد .5 ـ بيشتر تصرف در اطلاعات را مي سنجد .6 ـ در واقع ، آموزش و روش تدريس نيز هست

7 ـ روش تدريس با تأكيد بر فرايند طرح مسئله است .8 ـ مسئله محور است .9 ـ به تفكر واگرا توجه دارد10ـ بر اساس تئوري « مستند سازي رشد » است.

( اگر ـ آنگاه ) است. 12ـ معلم به عنوان « شريك يادگيري » دانش آموز است.13ـ در اين مدل استراتژي و سمت مطرح است .

14ـ محتوا و جريان يادگيري به اكتشاف نظر دارد.15ـ يادگيري انتها ندارد بلكه مرحله دارد وارزشيابي در طول يادگيري است و باز خوردي است

16ـ دانش آموزان را متجانس مي كند .17ـ هدف به معني راه است.18ـ سؤال به حوزه ناشناخته ها دامن مي زند وموجب بروز خلاقيت مي گردد .

19ـ ماهيت سؤالات با تأكيد برخود ارزيابي و فرايند. 20ـ مدل آموزشي تأكيدبرآن داردكه از هيچ به وجودآورد. 21ـ الگوي يادگيري بر اساس مدرسه بودن حصار طراحي مي گردد.

ارزشيابي نتيجه مدار

1ـ ارزشيابي از نتيجه رشد است .2ـ به پاسخ توليد شده توجه مي شود .3ـ بار ارزشي دارد و داوري است و سنجش و قضاوت را باهم دارد

4ـ به پيشرفت توجه دارد .5ـ بيشتر كسب اطلاعات را مي سنجد .6ـ منفصل از آموزش است و نتيجه آموزش را در نظر دارد .

7ـ روش تدريس نهايتاً با تأكيد بر حل مسئله خواهد بود 8ـ موضوع محور است .9ـ به تفكر همگرا توجه دارد .10ـ بر اساس تئوري « مهندسي اجتماعي » است .11ـ بر اساس منطق ارسطويي است .12ـ معلم به عنوان « هادي يادگيري » است .13ـ در اين مدل ، اهداف مشخص ، مطرح است .14ـ محتوا و جريان يادگيري انتخاب شده است .15ـ يادگيري فضاي مشخصي دارد و ارزشيابي در انتها انجام مي گيرد .16ـ رقابت بين دانش آموزان را دامن مي زند .17ـ هدف به معني مقصد است 18ـ سؤال از حوزه شناخته شده هاست و خلاقيت را دامن مي زند .

19ـ ماهيت سؤالات با تأكيد بردگرارزيابي و نتيجه است. 20ـ مدل آموزشي تأكيد دارد كه آنچه را وجود دارد تبديل به احسن كند .

21ـ الگوي يادگيري براساس مدرسه « نظام مند » طراحي مي گردد.

اهداف حوزه شناختی

هدفهای حوزه شناختی در ارتباط با فعالیتهای ذهنی و فکری آدمی هستند.  اکثر فعالیتهای تعلیمی در مکاتب و  سایر مؤسسات تعلیمی، به این حوزه مربوط  هستند و به همین دلیل این حوزه مهمترین حوزه ی یادگیری است.اهداف حوزه شناختی عموماً با آزمونهای کتبی سنجش میشود.

دانش

شامل حفظ کردن مخصوصاً به یاد آوردن یا تشخیص معلومات قبلی.

چند مثال:

تعریف اصطلاحات فنی با ذکر مشخصات و خواص آن

دانش مقیاس و علایم قرار دادی نقشه ها.

یاد آوری نظریه های عمده در باره فرهنگ های معیین.

دانستن رویداد های تاریخی یک کشور از 50 سال پیش تا کنون.

فهمیدن

توانایی درک منظور یا مقصود یک مطلب. مانند:  ترجمه، تفسیر، خلاصه کردن، و کشف شباهتها و تفاوتها

مثال

توانایی بیان هر مسله خاص ، که به عبارات فنی یا انتزاعی همراه است ، به بیانی آسانتر و قابل فهم تر.

توانایی تبدیل علایم رمزی به علامتهای کلامی (گفتاری – نوشتاری) مانند نقشه خوانی ، خواندن جدولهای ، فرمولهای ریاضی و غیره.

توانایی فهمیدن معنی لغات خاصی که در شعر به کار می رود ، با قیاس از متن کلی.

کاربرد

توانایی استفاده از امور انتزاعی، قواعد و قوانین، اصول، اندیشه ها، و روشها در موقعیتهای عینی و عملی

توانایی کابرد قوانین اصطلاحات  و مفاهیم علمی مربوط به مقالات در نوشتن پایان نامه تحصیلی.

به کاربرد اصول روان شناسی در مشخص کردن خصوصیات یک موقعیت جدید اجتماعی .

توانایی کاربرد قوانین مثلثات در موقعیتهای عملی.

تحلیل

توانایی شکستن یک مطلب یا موضوع به اجزا یا عناصر تشکیل دهنده ی آن.

بیشتر به معنی و منظور مطلب تکیه میشود.

نخست کل را به اجزا کوچک  تقیسم میشود.

رابطه هر جز را با کل جهت پیوند آن جستجو میشود.

شناخت از آرایش موضوعات را بدست میاورد.

مثال:

مشکلات عمده معارف افغانستان را تحلیل نماید.

ترکیب

کنار هم قرار دادن عناصر و اجزا جهت ایجاد یک ساختار جدید یا مطلب جدید. همان خلاقیت و آفرینندگی است.

مثال

توانایی آفرینندگی در نوشتن داستان، مقاله یا شعر برای لذت شخصی یا جهت ارایه به دیگران .

توانایی بیان تجربه های شخصی به شیوه ای کار آمد.

توا نایی طراحی یک ساختمان طبق مشخصات مورد نظر.

ارزیابی

توانایی قضاوت و داوری کمی و یا کیفی درباره ی امور با توجه به ملاکهای معین

مثال

نقد و بررسی از یک حادثه تاریخی

ترجیح دادن یک صنعت ادبی بر صنعت دیگر

قضاوت در باره فعالیت های آموزشی یک معلم.

مثالها برای هر طبقه ی حوزه ی شناختی

دانش:  شاگرد بتواند سه طبقه اهداف آموزشی را بر اساس نظر بلوم نام ببرد. 

فهمیدن: شاگرد بتواند دلایل پیروزی طالبان بر مجاهدین را توضیح دهد. 

کاربرد: شاگرد بتواند مساحت حویلی پوهنتون را محاسبه نماید.

تحلیل: شاگرد بتواند اجزای مختلف یک گزارش تحقیقی را مشخص کند.

ترکیب: شاگرد بتواند برای تدریس یک موضوع، یک طرح آموزشی ابتکاری ارایه کند.

ارزیابی: شاگرد بتواند یک داستان را نقد و بررسی کند.

 افعال مناسب برای سطح «فهمیدن» حوزه  ی شناختی

توضیح دادن - خلاصه کردن - ترجمه کردن - بحث کردن - مقایسه کردن - بیان مجدد کردن - تشخیص دادن

افعال مناسب برای سطح «کاربرد» حوزه  ی شناختی

بکار بستن - تطبیق کردن - محاسبه کردن - مسأله را حل کردن - نشان دادن - ارتباط دادن - تکمیل کردن

افعال مناسب برای سطح «تحلیل» حوزه  ی شناختی

تجزیه و تحلیل کردن - مقایسه کردن - طبقه بندی کردن - مرتب کردن - تقسیم کردن - نتیجه گیری کردن - ارتباط دادن

افعال مناسب برای سطح «ترکیب» حوزه ی شناختی

ترکیب کردن - طراحی کردن - ایجاد کردن - مقاله نوشتن - ابداع کردن - تألیف کردن - پلان کردن

افعال مناسب برای سطح «ارزیابی» حوزه ی شناختی

ارزیابی کردن - قضاوت کردن - درجه بندی کردن - آزمایش کردن - توصیه کردن - متقاعد ساختن - تصمیم گرفتن

جدول مشخصات آزمون(توزیع هماهنگ پرسش های آزمون)

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی مستلزم انجام دو فعالیت است :
(1) تعیین و توصیف هدفهای آموزشی یا هدفهای یادگیری 
(2) سنجش یا اندازه گیری عملکرد یادگیرندگان

یکی از وسایل مهم اندازه گیری پیشرفت تحصیلی ، آزمون پیشرفت تحصیلی به حساب می آید.
مهمترین گام در تهیه آزمون های پیشرفت تحصیلی تهیه جدول مشخصات برای موضوعی است که قرار است آزمون آن تهیه بشود .
جدول مشخصات یک جدول دوبعدی است با تعدادی ردیف و ستون ، متناسب با محتوا و هدف های آموزشی درس. در ردیف بالای جدول که بعد محتوا نام دارد اجزای مطالب درسی نوشته می شوند و در ستون کنار آن که بعد هدف نامیده می شود ، فهرست هدف های آموزشی قرار میگیرد. معمولاً در بعد هدف جدول مشخصات ، هدفهای آموزشی بر طبق طبقه بندی های هدف های آموزشی دسته بندی می شوند .

 یک آزمون خوب پیشرفت تحصیلی آزمونی است که به بهترین شکل منعکس کننده تمامی هدف های آموزشی و همه محتوای برنامه درسی باشد.

از لحاظ نظری ، بهترین آزمون برای یک درس یا یک موضوع آزمونی است که تمام مطالب و کلیه هدف های آموزشی آن درس را شامل شود. اما اگر درس یا موضوع مفصل باشد تهیه چنین آزمونی غیر عملی است. بنابراین ، به جای گنجانیدن تمامی محتوا و هدف ها در آزمون، تهیه کننده آزمون به انتخاب تعدادی سئوال نمونه که معرف هدف ها و محتوای درس باشند، اقدام میکند.
در صورتی چنین آزمونی یک آزمون خوب یا به اصطلاح یک آزمون دارای روایی خواهد بود که سئوالهای آن حاوی نمونه درستی از هدفها و محتوای درس باشند.

جدول مشخصات به معلم یا آزمون ساز کمک می کند تا از مجموع بزرگی از سئوال های ممکن، نمونه ای را که به خوبی معرف محتوا و هدفهای درس باشند، انتخاب کند.
بعد از تکمیل بعد محتوا و بعد هدف جدول مشخصات، آزمون ساز باید تعیین کند که سئوال های آزمون خود را به چه صورتی در میان هدفها و عنوانهای درس توزیع نماید؛ یعنی تعداد سئوالهایی را که به هریک از موضوعهای درسی و هدفهای آموزشی اختصاص خواهند داشت تعیین نماید و این تعداد را یا به صورت تعداد واقعی سئوالها یا به صورت درصد در خانه های جدول مشخصات وارد نماید.

چگونگی توزیع پرسش ها به بخش های مختلف کتاب

اینکه ازچه اهداف ومحتوایی وکدام بخش ازمطالب ، پرسش طرح شود ، باید به سوال های زیر پاسخ دهیم :

1-  کدام بخش از محتواواهداف حجم بیشتری دارد ووقت بیشتری صرف آموزش آن شده است ؟

2-  کدام بخش از نظر نگهداری در حافظه وکاربرد آن درآینده ارزش بیشتری دارند ؟

3-  کدام بخش از اهمیت بیشتری برخوردارند ؟

در صورتی که درس ، تئوری و تمام محتوا ازارزش یکسانی برخوردار باشد، میزان ساعت تدریس هر مبحث را به کل ساعات درس تقسیم و نسبت حاصله را در تعداد کل پرسش ضرب و تعداد پرسش آن بخش را معین می کنیم .

مثال :   چنانچه برای بخش اول کتابی  10 ساعت وقت صرف کرده باشیم وکل ساعات تدریس این کتاب 60 ساعت  و قصد طرح 20 پرسش را داشته باشیم ، تعداد سوال این بخش تقریباٌ 3 مورد خواهد شد .   

 3/3= 20  ( تعدادکل پرسش )  ×60 ( کل ساعت )  ÷  10 (ساعت وقت صرف شده برای تدریس) = تعداد پرسش بخش (1)

این شیوه ی طرح سوال بیشتر مناسب امتحانات پایانی ترم یا دوره ی تحصیلی با عنوان ارزشیابی وسنجش  پایانی  است که باید تا حدودی از جامعیت برخوردار باشد. درنتیجه برای طرح پرسش آزمونهای تکوینی که هدف از آزمون تشخیص و اصلاح مشکلات یادگیری دانش آموزان است ، نیازی به استفاده از جدول مشخصات آزمون و دقت زیاد نیست .

انواع آزمون های پیشرفت تحصیلی کتبی یا مداد وکاغذی اشاره می شود .

1-    غیر عینی  یا ذهنی   (تشریحی ) : به آزمونهای تشریحی یا ذهنی معروفند و فقط سوال در اختیار آزمون شونده قرار می  گیرد  و نظر مصحح در نمره گذاری اثر دارد.

 (  گسترده پاسخ  ومحدود پاسخ )

2-عینی :  آزمونهایی هستند که هم سوال ها  و هم جواب سوالها در اختیار آزمون شوندگان قرار می گیرد و نظر مصصح در نمره گذاری اثری ندارد.

(صحیح – غلط )                                    

( جور کردنی  )(چند گزینه ای )

3- کوتاه پاسخ

انواع آزمونهای عینی  1- آزمونهای چند گزینه ای

تعداد گزینه های هر سژال از 2تا 5 متغیر است.از لحاظ نظری هر چه تعداد گزینه ها بیشتر باشد امکان حدس زدن کمتر است ،اما به سبب این که پیدا کردن بیشتر از 3 پاسخ انحرافی مشکل است، آزمونهای 4 گزینه ای مرسومترند.

انواع سؤالهای چند گزینه ای:

نوع تنها گزینه درست مانند:

اولین گام درتهیه طرح آزمونهای پیشرفت تحصیلی چیست؟

الف- تهیه جدول مشخصات آزمون   ج- مشخص کردن ابزار اندازه گیری

ب- تعیین نوع سوالات آزمون         د- تعیین درصد سوالات هر بخش

نوع بهترین گزینه ( در این نوع سوال همه ی گزینه ها درست است اما یکی از آنها صحیح تر است   )  مانند:

مسلمانان تحت تاثیر آن به تفکر وآموختن علم اهمیت می دهند.

الف – مفاهیم قرآن    ب – سخنان پیامبر

  ج – توصیه امامان   د – تعالیم دینی

نوع منفی:  در این نوع ،تنه ی سوال به صورت منفی بیان می شود ( همه گزینه ها بجز یکی صحیح است)مانند:

کدامیک ازعبارتهای زیر در مورد هدفهای رفتاری درست نیست؟

          الف – بطور روشن وصریح بیان شود.         ج - از ملاک عملکرد برخوردار باشد.

ب – برای یادگیرنده محدودیت قائل شود.       د – به سهولت قابل دستیابی باشد.

محاسن:                                            

آزمونهای چند گزینه ای علاوه برمحاسن زیر تمام محاسن آزمونهای صحیح غلط و جورکردنی را نیز دارا می باشند.             

1-  این آزمونها از سایر آزمونها انعطاف پذیرترند.(آنها علاوه بر دانش، استدلال، قضاوت و بسیاری از بازده های مهم یادگیری را می سنجند.)

2.   این آزمونها در یک زمان محدود تعداد زیادی هدف آموزشی و بخش مهمی از محتوا را اندازه گیری می کنند.

3.   این آزمونها نسبت به آزمونهای صحیح غلط امکان حدس زدن کمتری دارند.

4.  پاسخ این سؤالها به سادگی و با عینیت کامل تصحیح می شوند.

5.   دانش آموزان و معلمان این آزمونها به سایر آزمونهای عینی ترجیح می دهند.

6.   اگر گزینه های انحرافی این نوع آزمونها با توجه به اشتباهات و کج فهمی های متداول دانش آموزان تهیه شود منبع بسیار مناسبی برای تشخیص مشکلات دانش آموزان خواهد بود.

معایب :

ساختن این آزمون ها بسیار دشوار است

معلمان اغلب سوال های چند گزینه ای را در حد سنجش اطلاعات جزئی و کم اهمیت می نویسند

در این آزمون ها پیدا کردن گزینه درست مستلزم صرف وقت زیاد تری است به ویژه اگر گزینه ها خیلی شبیه به هم ساخته شوند

قواعد تهیه آزمون های چند گزینه ای :

*هر سؤال باید یک موضوع مهم یا یک هدف آموزشی را اندازه بگیرد.

*بیش از یک مساله یا مطلب در یک سؤال قرار ندهید.

*سؤالها را کاملاً روشن و واضح بنویسید و از عبارات و کلمات قابل فهم برای  آزمون شوندگان استفاده کنید. از تکرار مطالب در گزینه ها خودداری کنید.

*مطالب اصلی سؤال را به طور کامل در تنه سؤال بنویسید.

*همه گزینه های یک سؤال باید متجانس و به موضوع واحدی مربوط باشند.

*سؤال را طوری بنویسید که پاسخ درست ، تنها پاسخ درست یا قطعاً درست ترین پاسخ باشد.

*گزینه های انحرافی را طوری بنویسید که آزمون شوندگان بی اطلاع از موضوع سؤال را به خود جلب کند.

*گزینه های هر سؤال را طوری بنویسید که از نظر دستوری و جمله بندی به نحو درست  مکمل متن سؤال باشند.             

*در سؤالات منفی کلمات منفی را برجسته جلوه دهید.

*از نوشتن سوالهایی که در انها متن سؤال منفی و گزینه ها هم منفی (منفی مضاعف) باشند خودداری کنید.

* تا حد امكان از كاربرد عباراتی همچون «همه آنچه در بالا گفته شد» یا «هیچ یك از آنچه د ر بالا گفته شد» خودداری شود

*سئوالات مستقل از یكدیگر نوشته شود، پاسخ یك مسأله نباید شرط لازم برای حل مسأله و یا تهیه سوال بعدی باشد.

*دو گزینه متضاد را که یکی از آنها درست است  به کار نبرید.

*طول گزینه درست را در سؤالهای مختلف تغییر دهید.

* محل گزینه درست را در میان گزینه های انحرافی به طور تصادفی انتخاب کنید.

*سوالات آزمون طوری انتخاب شود كه پاسخ درست هیچیك از پرسش‌ها از روی متن و یا گزینه‌های پرسش‌های دیگر مستقیماً یا به طور ضمنی استنباط نشود.

*در سؤالهایی که تنه آنها جمله ناتمام است جای خالی را در قسمت آخر قرار دهید.

نمره‌گذاري

 پس‌از تهيه‌ و اجراي آزمون‌هاي پيشرفت تحصيلي، نوبت به تصحيح برگه‌ها و نمره‌گذاري آن‌ها مي‌رسد. در نمره‌گذاري آزمون‌هاي عيني دو روش عمده وجود دارد:

 1-   محاسبه‌ي كليه‌ي پاسخ‌هاي درست بدون كسر نمره براي حدس زدن

 2-   كسر مقداري از نمره براي جبران حدس زدن. براي تعيين نمره در اين روش، از فرمول زير استفاده مي‌شود:

 = درصد عملكرد

 در اين فرمول:

تعداد پاسخ‌هاي درست :  R

تعداد پاسخ‌هاي غلط : W

تعداد گزینه‌های هر سؤال :  N

تعداد کل سؤال‌ها : T

2- آزمونهای صحیح –غلط

*1- نوع صحیح غلط مانند:

خوردن وآشامیدن چیز نجس حرام است .ص          غ

  *2-    نوع بله خیر مانند:آیا انسان به تنهایی می تواند با عقل وتدبیر خود برنامه کاملی را برای سعادت خود تنظیم کند؟  بله   خیر                                                                  3- نوع اصلاحی مانند:جذر عدد 64 ،  7 است .

4- نوع خوشه ای مانند : ارزشیابی تکوینی یا مرحله ای:

1  – بمنظور کمک به بهبودیادگیری دانش آموزان صورت می گیرد.      صحیح      غلط

2  – میزان اثربخشی کارمعلم راتعیین می نماید.                           صحیح      غلط         

3  – میزان آمادگی دانش آموزان راجهت تدریس معلوم می نماید.      صحیح       غلط

4  – درتعیین کارآمدی و ناکارایی روش تدریس معلم موثر است.        صحیح       غلط

محاسن:

*بیان موضوعات درسی در غالب عبارات ساده

*سادگی تهیه

*عینی بودن تصحیح جوابها

*زیادی تعداد آنها در هر جلسه امتحان

معایب

حدس زدن کور کورانه در آنها خیلی زیاد دخالت دارد

این گونه آزمونها برای سنجش هدف های سطح پایین مفیدند و توانایی پیچیده سظح بالا را ندارند

قواعد تهیه سؤالهای صحیح غلط:

*  سؤالها را تا حد امکان مختصر، ساده و روشن بنویسیم.

*جملاتی به کار ببرید که که درست یا غلط بودن آنها برای کسانی که مضوع سوال را یاد گرفته اند به طور آشکار درست یا غلط باشد.

  *  تعداد سؤالهای صحیح و غلط تقریباً به یک اندازه باشد.

  سؤالهای صحیح غلط را از روی جملات کتاب ننویسیم.

*هر سوال به یک هدف آموزشی مهم مربوط باشد و مطلب بی اهمیت در سؤال قرار نگیرد.

3- آزمونهای جورکردنی

شامل تعدادی سؤال و تعدادی پاسخ می باشد. یک ستون پرسشها و ستون دیگر پاسخها می باشد و آزمون شونده پاسخها را با پرسشها جور می کند.

محاسن:

*برای آزمون دانش اصطلاحات، تعاریف، تاریخ ها و رویدادهاست.

*برای سنجش یادگیری هایی که با کلمات چه کسی، چه چیزی، چه زمانی و کجا مشخص می شوند مفیدند.

*تعداد زیادی از آنها را می توان در یک زمان بکار برد و نمونه تسبتاً بزرگی از محتوای درس و هدفهای آموزشی را در برمی گیرد.

*تصحیح آن به سرعت و سهولت انجام می شود.

معایب :

 بعضی وقت ها پیدا کردن مجموعه ای از پرسش ها که به اندازه کافی شبیه به هم باشند تا بتوان برای آنها مجموعه پاسخ های همگونی پیدا کرد کار دشواری است

این آزمون ها اگر به دقت تهیه نشوند ممکن است دانش آموزان را به یادگیری مطالب سطحی و غیر عمیق سوق دهند

قواعد تهیه : 1-پرسشها وپاسخهای همگون یا متجانس انتخاب کنید.2- طول فهرستهای پرسش وپاسخ را کوتاه انتخاب کنید ومطالب کمتری را در هر یک ازپاسخها قراردهید. 3 – در راهنمای سوال اطلاعات لازم را درباره ی نحوه مقایسه وجور کردن پرسشها وپاسخها دراختیار دانش آموزان قراردهید.

4- همه ی پرسشها وپاسخهای یک سوال رادر یک صفحه قراردهید.5 – در صورت امکان فهرست پاسخها را به طور منطقی مرتب کنید .6 – در فهرست پرسشها از کاربرد سوالات نیمه تمام خودداری کنید.7 – پرسشها رابا شماره وپاسخها را باحروف مشخص کنید.8- هریک ازپاسخها باید برای تمام پرسشهای یک سوال درست جلوه کند. 9- تعداد پاسخها بیشتر ازتعداد پرسشها باشد.

انواع آزمونهای کوتاه پاسخ:

* نوع پرسشی مانند :

پیامبران راه وروشی راکه خدا ی متعال برای انسانها برگزیده است چه نامیده اند ؟(دین)

 * نوع کامل کردنی مانند :بر اساس آیات قرآن کریم ،ثمن معامله بین خداوند و مومنین ........است (بهشت )

* نوع تشخیصی یا تداعی مانند :بعد از هر کلمه حروف اصلی آن را بنویسید .احسان ...(ح س ن )

آزمونهای کوتاه پاسخ بیشتر برای اندازه گیری سطح دانش و معلومات به کار می رود.

محاسن آزمونهای کوتاه پاسخ:

1.  آزمونهای کوتاه پاسخ از نظر تهیه سؤال و تصحیح سهولت بیشتری دارد.

2. اجرای آنها ساده تر است.

3  نسبت به آزمونهای عینی تقلب را کاهش می دهند.

4. نسبت به آزمون های عینی چند گزینه ای ، صحیح غلط و جورکردنی اطلاعات تشخیصی بیشتری را در اختیار معلمان می گذارد.

5 -احتمال حدس کورکورانه را کاهش می دهد.

معایب :

تصحیح و نمره گذاری پاسخهای این آزمون ها به دقت و سرعت آزمون های عینی عملی نیست

کاربرد زیاد این گونه آزمون ها سبب تشویق یادگیرندگان به حفظ اطلاعات جزئی خواهدشد زیرا در این آزمون ها بیشتر این گونه اطلاعات سنجیده می شود

قواعد تهیه سؤالهای کوتاه پاسخ:

1   هرسؤال باید موضوع مهمی را شامل شود.

2-  صورت سؤال را طوری بنویسید که به پاسخ مشخص و واحدی نیاز داشته باشد.

3- در سؤالهایی که پاسخ آنها اعداد هستند به واحدمقیاس و میزان دقتی  که در محاسبات باید داشته باشند دقت کنیم.

4-  کلمات و عبارات مهم را در سؤالهای کامل کردنی حذف کنیم.

5-  در سؤالات کامل کردنی تعداد زیادی جای خالی قرار ندهیم.

6-  جای خالی سؤالهای کامل کردنی را تا حد امکان در قسمت آخر سؤال قرار دهید.

7-  تا حد امکان به جای سؤالهای کامل کردنی از سؤالهای پرسشی استفاده کنید.

8-  در سؤالات کامل کردنی از کاربرد اشارات دستوری و مواردی که جواب سؤال را مشخص می کند، خودداری کنید.

        آزمونها ی تشریحی:

آزمون های تشریحی ،گونه ای از آزمون هاست که یادگیرندگان ایده های  خود را در جواب سوال انشا می کند .این آزمون ها در نوع خود به دو دسته  تقسیم می شود .

آزمونهای تشریحی گسترده پاسخ: در این آزمونها هیچگونه محدودیتی برای آزمون شونده وجود ندارد و عملاًدانش آموز  آزاد است تا پاسخ خود را بپروراند و سازمان دهد و از لحاظ زمان پاسخ دهی و مقدار پاسخ نیز آزادی کامل دارد.

این سوالات بیشتر برای سطح ترکیب و ارزشیابی مناسب است.

آزمون محدود پاسخ: در این آزمونها، آزمون شونده در دادن پاسخ به سوالها آزادی کامل ندارد بلکه صورت

سؤال او را ملزم می سازد تا پاسخ خود را در چهارچوب خاص محدود کند و از لحاظ زمان پاسخ دهی و مقدارپاسخ محدودیتهایی وجود دارد. این سؤالات برای سطوح فهمیدن و کاربستن و تحلیل مناسب است.

محاسن آزمونهای تشریحی:

1.  طراحی سؤالات تشریحی از آزمونهای عینی آسانتر است.

2. این آزمونها تنها وسیله موجود، برای سنجش توانایی آزمون شونده در پروراندن جواب سوالها و بیان آنهاست.

3.  این آزمونها توانایی پاسخ دادن به سؤالها را می سنجند نه توانایی انتخاب پاسخ ها

معایب :

تصحیح برگه های امتحانی این آزمون ها بسیار وقت گیر است

بعلت محدود بودن زمان امتحان نمی توان تعداد زیادی سوال تشریحی به آزمون شوندگان داد لذا این آزمون ها نمونه کوچکی از محتوای درس را اندازه گیری می کنند

قواعد تهیه -1- سوالهای تشریحی را تنها به اندازه گیری هدفهایی محدود کنیدکه با سایر انواع آزمونها بخوبی قابل اندازه گیری نیستند.2- صورت سوالهای تشریحی را باعبارات وکلمات واضح وروشن بنویسید واز کلی گویی وابهام بپرهیزید.3- ازکاربرد کلمات چه وقت چه کسی کجا وامثالهم بپرهیزید وازکلماتی مانند چرا چگونه  به چه دلیل وغیره استفاده کنید.4- تا حد امکان از سوالهای تازه وموقعیتهای جدید استفاده کنید.5- سوالات مربئط به موضوعات وخقاید بحث برانگیز باید طوری طرح شوند که از آزمون شوندگان بخواهندتا شواهد لازم را برای مستند کردن عقیده انتخابی بیان کنند نه اینکه صرفا عقیده شخصی خود راشرح دهند.6- به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال ازمیان تعدادی سوال ندهید.7 با نوشتن سوالهایی که به جواب کوتاه نیاز دارند تعداد آنها را افزایش دهید واز مشکل ضعف نمونه گیری آزمونهای تشریحی بکاهید.8- عواملی را که در ارزشیابی دخالت خواهید داد از پیش تعیین کنید وبه اطلاع آزمون شوندگان برسانید.

نكات ضروري جهت تهيه  و نو شتن سوالات انشايي :

ü     سئوال را به گونه اي بنويسیم كه شامل توضيح كافي ومشروحي از آنچه كه قراراست فراگيربه آن پاسخ دهد باشد.

ü     طول تقريبي پاسخ هر سئوال ونيز برآورد زمان لازم براي پاسخگويي به آن ازطرف طراح مشخص شود.

ü      گنجاندن عباراتي مانند (دليل بياوريد، مقايسه كنيد و...) در متن سئوالات انشايي سبب بالارفتن ميزان اعتباراين دسته ازسئوالات مي گردد.

ü     بايد قبل ازنوشتن هرسئوال عمل ذهني مورد نظررا كه قصداندازه گيري آن را داریم به روشني مشخص كنیم.

ü     تا چه حد سئوالات همنوع پشت سر هم قرار گرفته  و دستور كار لازم را دارند؟

ü     سئوالات تا چه حد در سنجش يك هدف آموزشي بدون تكرار طرح شده اند؟

ü     تا چه حد هر سئوال به طور مستقل فقط يك هدف آموزشي را مورد سنجش قرار داده است ؟

ü     تا چه حد بارم هرسئوال با جواب موردانتظار متناسب است؟

ü     تا چه حد در تدوين سئوالات بودجه بندي كتاب رعايت شده؟

ü     تا چه حد متن يك سئوال راهنماي پاسخ آن سئوال يا سئوالات ديگر نيست؟

ü     تا چه حد سئوالات با عباراتي دقيق ،گويا و دور از ابهام طرح شده اند ؟

ü     تا چه حد درطراحي سئوالات به متن درسها توجه شده است؟

ü      تا چه ميزان براي سئوالات انشايي دامنه و حد در نظر گرفته شده است ؟

ü     تا چه حد سئوالات از نظر علمي صحيح طرح شده اند؟

ü     درجه دقت در توزيع  بارم هر سئوال به قسمتهاي مختلف پاسخ آن چقدر است؟

ü     تا چه حد سئوالات از رو ا يي لازم برخوردار است ؟(نظري)

ü      تا چه حد سئوالات از قوه تميز مناسب برخوردار مي باشند؟

ü      تا چه حد سئوالات از اعتبارلازم بر خوردار مي باشند؟(نظري)

قواعد تصحیح پاسخهای آزمون تشریحی

v    پاسخهای سوالها را تنها براساس هدفی که درسوال گنجانده شده است تصحیح کنید.

v    با نوشتن یک پاسخ نمونه یا الگو برای هرسوال به عنوان کلید ، از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید.

v    پاسخ راسوال به سوال تصحیح کنید نه ورقه به ورقه.

v    هنگام تصحیح ورقه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنها خودداری کنید.

v    تمام پاسخهای آزمون شوندگان به یک سوال را در یک نشست وبدون وقفه زمانی تصحیح کنید.

v    از روش تحلیلی وکلی نمره گذاری استفاده کنید.

ترتیب سؤالات در یک آزمون

اگربخواهیم سؤالهای مختلفی را در آزمون پیشرفت تحصیلی قرار دهیم، برای آنکه به

آزمون شونده نظم فکری دهیم و پاسخ دهی را آسان کنیم ترتیب زیر پیشنهاد می شود:

1.   سؤالهای صحیح غلط

2 .  سؤالهای جورکردنی

3.   سؤالهای چند گزینه ای

4.   سؤالهای کوتاه پاسخ

5.        سؤالهای تشریحی

علاوه براین ترتیب سؤالات را برحسب موارد زیر نیز می توان دسته بندی کرد:

1-  سؤالهای مربوط به هر طبقه از هدفهای آموزشی مانند: اصطلاحات، کاربرد اصول و.. را به دنبال هم قرار دهیم.

2.  سؤالها را از ساده به دشوار مرتب کنیم. 

3-در تنظیم سؤالهای یک آزمون سعی کنیم سازمان اصلی مطالب درسی حفظ شود و به ترتیب سطوح حیطه ی شناختی باشد 

سطوح حیطه ی شناختی :1- دانش 2-درک وفهم3-کاربرد  4- تجزیه وتحلیل 5-ترکیب6- ارزیابی و قضاوت.

اصولی که باید قبل ، حین وبعد طراحی مد نظر قرارگیرد:

١) اصولي که بايد قبل از طراحي سؤال به آن توجّه شود :

١. در طراحي آزمون بايد ويژگي هاي دانش آموز مد نظر باشد و تعداد سؤال و

بسته پاسخ يا باز پاسخ بودن آزمون با توجّه به آنها در نظر گرفته شود.

٢. در طراحي آزمون به بارم بندي و بودجه بندي کتاب توجّه شود. ٣. هدف کلی آزمون مشخص شود و با توجّه به هدف، نوع آزمون( مسابقه،آزمون پيشرفت....) تعيين گردد.

۴. اهداف آموزشي مورد نظر درجدول مشخصات درج گردد. در صورت امكان هدف نويسي توسط چند معلّم و طرّاح انجام شود . دقّت شود ، درکل آزمون اهداف

کم ارزش ملاك عمل قرار نگرفته و سؤال پيش پا افتاده داده نشود.

۵. براساس بندهاي يك تا چهار جدول مشخصات کامل گردد. ۶. طبقات حيطه ي شناختي مورد انتظار در جدول مشخصات درج شود.

٢) اصولي که بايد هنگام طرح سؤال به آن توجّه شود :

١. سؤال ها بايد اهداف کلی و جزئی آن درس را بسنجد بدين ترتيب سؤال با هدف آموزشي منطبق بوده و به روايي آزمون کمك مي کند.

٢. براساس سطوح شناختي تعيين شده در جدول مشخصات ، از انواع سؤال هاي باز پاسخ و بسته پاسخ استفاده شود تا با افزايش تعداد سؤال ها اهداف بيشتري تحت پوشش قرار گيرد.

٣. بارم بندي با توجّه به سطوح حيطه ي شناختي و ارزش واقعي سؤال تعيين شود.

۴. طرح سؤال توسط دو نفر انجام شود تا با بازبيني سؤال و جواب از نظر علمي، آيين نگارش ، زمان پاسخ گويي ، بارم و ... . خطا به حداقل برسد.

۵. در سؤالاتي که هدف ارزش يابي ميزان فهم دانش آموزان است و نه دقّت محاسباتي ، از اعداد ساده استفاده شود.

۶. صورت سؤال ها از نظر آيين نگارشي ، واضح و مشخص باشد. ٧. سؤال تا حد امكان مختصر ، ساده ، روشن و روان باشد.

٨. از توضيح غير ضروري و گمراه کننده در متن سؤال خود داري شود . متن

سؤال با شكل ، نمودار و جدول استفاده شده ، مطابقت داشته باشد.

٩. در صورت امكان توضيحات ضروري در متن سؤال آورده شود و در داخل

پرانتز درج نگردد.

١٠ . متن سؤال براي هم هي دانش آموزان يك مفهوم را القا کند تا همه بتوانند پاسخ مشخصي را ارائه کنند.

١١ . با به کاربردن افعال صحيح ، انتظار خود از دانش آموزان را مشخص نموده

و در صورت لزوم واحد مقياس ، ميزان دقّت مورد انتظار در پاسخ گويي ، بازگو شود.

١٢ . از به کار بردن کلمات منفي در متن سؤال خود داري شود .درصورت به

کار بردن کلمات منفي در جملات ، آنها مشخص شوند.

١٣ . از به کار بردن کلمات منفي در منفي پرهيز شود.

١۴ . در متن سؤال از اصطلاحات ، مفاهيم و علائم رايج به کار برده شده در

کتاب استفاده شود.

١۵ . ملاك پاسخ گويي مشخص گردد. هنگام به کار بردن واژه هايي مثل “مقايسه

کنيد ” سؤالهاي طرح شده ، به گونه اي باشد که بين متخصصين در پاسخ گويي

اختلافي نباشد.

١۶ . در طرح سؤال در سطوح بالاي شناختي ، نبايد سؤال کلمه به کلمه از روي متن درس نوشته شود تا فرد بتواند دانش خود را در موقعيّت جديد به کار گيرد.

١٧ . در سؤالي که مبتني بر عقايد شخصي است ، از فرد خواسته شود ، دلايل و

شواهد خود را براي عقيده يا طرز فكر خود ارائه کند.

١٨ . سؤال هايي که جواب کوتاه (بله ، خير ، ....) دارند با کلماتي مانند چرا و چگونه ، تكميل شود و در سؤال هاي چند گزينه اي ، دليل انتخاب گزينه خواسته شود.

١٩ . طول متن سؤال با پاسخ متناسب باشد ، به طوري که متن سؤال خيلي

طولاني و پاسخ آن دو کلمه نباشد.

٢٠ . طرح سؤالات چند مرحله اي ، فقط در موارد زير بلامانع است:

الف) در صورتي که رسيدن تدريجي به يك هدف مطرح باشد.

ب) بخش هاي يك سؤال به يك هدف کلي مربوط باشد.

توجّه:

درسؤال هاي چند مرحله اي ، همه مراحل يك جواب نداشته باشند (پاسخ هر

بخش متفاوت از ديگري باشد.)

بند هاي مختلف يك سؤال چند مرحله اي با حروف الفبا مشخص شود.

٢١ . در صورت امكان از به کار بردن واژه هاي چه کسي ، چه وقت ، کجا و . . .

خود داري شده و در عوض از کلماتي مانند چرا ، چگونه و به چه دليل ، استفاده

شود.

٢٢ . عبارتي از سؤال ، راهنماي پاسخ صحيح براي همان سؤال يا ديگر سؤال ها

نباشد.

٢٣ . سؤال ها مستقل از يكديگر طرح شوند تا جواب دادن به يك سؤال منوط به

پاسخ دادن به سؤالات ديگر نباشد.

٢۴ . متناسب با هر پاسخ درست ارائه شده ، نمره ی لازم داده شود . دقّت

شود به تمام قسمت هاي نوشته شده در راهنماي تصحيح ، بارم منطقي و مناسب

اختصاص داده شود و کل نمره به جواب آخر اختصاص داده نشود.

٢۵ . اگر سؤالي براي رسيدن به جواب صحيح ، چند راه حل داشته باشد ، در راهنماي تصحيح به تعداد آن ها اشاره شود.

٣) اصولي که بايد بعد از طراحي سؤال به آن توجّه شود.

١. به مشخصات ظاهري سؤال (زيبايي ، تراکم سؤال ها ، خط نگارشي ، وضوح

نمودار و شكل و . ) توجّه شود. بارم هر سؤال مشخص و در ستون چپ برگه

امتحاني درج شود. جمع نمرات مشخص باشد.

٢. از يك مفهوم چند سؤال تكراري داده نشود.

٣. زمان بندي کل آزمون منطقي باشد.

۴. ترتيب سؤالات تا حد امكان با توجّه به ترکيبي از موارد زير باشد:

آسان به دشوار - سطوح حيطه ي شناختي - به ترتيب مفاهيم عنوان شده در داخل

کتاب.

۵. حتي الامكان سؤال انتخاب کردني داده نشود.

۶. راهنمايي لازم و دستورالعمل براي چگونگي پاسخ به آزمون ارائه گردد و با

توجّه به نوع سؤال (باز پاسخ يا بسته پاسخ ) وسايل مورد استفاده ، ماشين حساب

، زمان ، محل پاسخ ، نوع قلم مورد استفاده ، مشخص گردد.

٧. فضاي مناسب براي پاسخِ لازم پيش بيني شود.

٨. باز خورد لازم به دانش آموز داده شود و بر روي نتايج آزمون تحليل صورت گيرد.

توضيحات ضروري:

همه ي اصول در همه ي دروس قابل استفاده نيستند.

اطلاعات سربرگ اوراق امتحاني کامل باشد.

متن سؤال با زندگي روز مره و واقعيّت منطبق باشد.

تجزیه و تحلیل نتایج آزمون

ارزشیابی از آموخته‌های دانش‌آموز برای كشف و رفع نارسایی‌ها، (خواه نارسایی‌های یادگیری شاگرد و خواه نقاط ضعف روش تدریس معلم) می‌باشد.

برای رسیدن به این هدف نتایج امتحان باید مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار گیرد و بر اساس این تجزیه و تحلیل باید معلوم شود كه:

1- هر یك از دانش‌آموزان تا چه حد اندازه به هدف‌های تدریس رسیده‌اند.

2- دانش‌آموزان كلاس به طور كلی تا چه اندازه به هدف‌های درس دست یافته‌اند.

3- نارسایی‌های دانش‌اموزان مربوط به كدام یك از بخش‌های درسی است و چگونه می‌توان آنها را بر طرف ساخت.

4- میزان موفقیت معلم در رسیدن به هدف‌های درس تا چه اندازه است.

برای بررسی موارد بالا لازم است كه نتیجه امتحان با توجه به جدول بودجه‌بندی سوالات مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد برای انجام این كار اقدامات زیر ضروری است:

-          تعیین عملكرد هر دانش‌آموز در رابطه با هر یك از هدف‌های درس

منظور آن است كه معلوم شود هر دانش‌آموز به كدام یك از پرسشهای امتحان پاسخ درست، به كدام پرسشها پاسخ غلط و كدام پرسشها را بی‌جواب گذاشته است (این اطلاعات را می‌توان به سهولت از روی ورقه امتحانی و یا پاسخنامه‌های دانش‌آموزان به دست آورد)

-          تعیین عملكرد هر دانش‌آموز در رابطه با همه پرسش‌های امتحان

منظور از عملكرد وی در آزمون آن است كه معلوم شود به چند سوال از سوالات امتحان پاسخ درست داده است كه معمولاً به صورت درصد عملكرد وی بیان می‌شود.

-          تعیین عملكرد كلاس در هریك از هدف‌ها

در این مورد نیز عملكرد كلاس به شورت درصد بیان می‌شود باید معلوم كرد كه چند درصد شاگردان كلاس به هر یك از پزسشهای امتحان پاسخ درست داده‌اند.

-          تعیین عملكرد دانش‌آموزان كلاس

در اینجا هدف این است كه معلوم شود چند درصد دانش‌آموزان كلاس به طور متوسط به همه‌ی هدفهای درسی كه از آن امتحان به عمل آمده است رسیده‌اند و یا به پرسش‌های آن پاسخ درست داده‌اند برای اینكار ابتدا میانگین تعداد سوالاتی كه دانش‌آموزان كلاس به آنها پاسخ درست داده‌اند تعیین می‌شود سپس درصد این میانگین نسبت به تعداد سوالات امتحان محاسبه می‌گردد. كه به طور كلی میزان موفقیت كلاس و معلم را در تحقیق هدف‌های درس نشان می‌دهد.

اهمیت تجزیه و تحلیل نتایج امتحان

اگر تجزیه و تحلیل نتایج امتحان صورت نگیرد معلم نخواهد توانست از امتحان به ویژه امتحانات مرحله‌ای به عنوان وسیله‌ای برای كمك به بهبود یادگیری شاگردان و بهتر ساختن روشهای تدریس خود استفاده مؤثری به عمل آورد تجزیه و تحلیل نتایج امتحان مانند آیینه‌ای است كه سطح یادگیری دانش‌آموزان و بازده فعالیت‌های معلم و كلاس را منعكس می‌كند.

مقایسه امتحان کتبی وشفاهی

1.       نمره گذاری دقیقتر واز ثبات بیشتری برخورداراست .

2.       امکان بازنگری در پاسخها وجود دارد.

3.       نیاز به تمهید مقدمات دارد.

4.       امکان برآورد درک وفهم واقعی وعمیق وجود دارد.

5.       عواملی مثل ترس وکمرویی درنتایج موثر است.

6.       صرفه جویی دروقت وهزینه وجود دارد.

7.       فرصت کافی برای تفکر وتمرکزایجاد می کند.

8.       نتایج ازروایی بیشتری برخوردار است.

9.       فرصت تبیین بهتر ورفع ابهام درسوال وجود دارد.

10.   برای دانش آموزان بامعلولیت جسمانی مناسب تراست.

تعریف روایی: روایی آزمون عبارت است از توانایی ابزار مورد نظر در اندازه گیری صفتی که آزمون برای اندازه گیری آن ساخته شده است و شامل روایی صوری، روایی پیش بینی، روایی محتوا و … می باشد.

منظور از روايى اين است که مقياس و محتواى ابزار يا سؤالات مندرج در ابزار دقيقاً متغيرها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد مثلاً آزمون‌هايى همچون تست هوش يا آزمون پيشرفت تحصيلى اگر نتواند بهرهٔ هوش و ميزان معلومات دانش‌‌آموز را اندازه‌گيرى کند، روايى نخواهد داشت.

تعریف پایایی: پایایی یک وسیله اندازه گیری عمدتا به دقت نتایج حاصل از آن اشاره می کند. پایایی به دقت، اعتماد پذیری، ثبات، یا تکرار پذیری نتایج آزمون اشاره می کند.

رابطه روایی و پایایی: رابطه روایی و پایایی از این قرار است که یک آزمون باید پایا باشد تا بتواند روا باشد. اگر آزمونی در هر بار اجرا روی تعدادی نمونه، نتایج مختلفی به دست بدهد، آن آزمون یک آزمون پایا نخواهد بود و در واقع هیچ چیز را بدرستی اندازه گیری نخواهد گرفت و اگر یک آزمون چیزی را بدرستی اندازه گیری نکند هیچ اطلاعات مفیدی به ما نخواهد داد.

 پايايى ابزار سنجش :

پايايى ابزار که از آن به اعتبار، دقت و اعتمادپذيرى نيز تعبير مى‌شود، عبارت است از اينکه اگر يک وسيلهٔ اندازه‌گيرى که براى سنجش متغير و صفتى ساخته شده در شرايط مشابه در زمان يا مکان ديگر مورد استفاده قرار گيرد، نتايج مشابهى از آن حاصل شود؛ بعبارت ديگر، ابزار پايا يا معتبر ابزارى است که از خاصيت تکرارپذيرى و سنجش نتايج يکسان برخوردار باشد.

عوامل موثر بر روایی

عوامل درونی

1- تنوع درجه دشواری سوالهای آزمون

2-طول یاتعداد سوالهای آزمون

3- کیفیت سوالهای آزمون

4- ترتیب قرارگرفتن سوالهای آزمون  بدنبال یکدیگر

عوامل بیرونی

1- اشکالات موجود در تصحیح پاسخها

2- ویژگی روانی آزمون شوندگان

3- اجرای نامناسب آزمون

4- ترکیب آزمون شوندگان ازلحاظ

5- توانایی مورداندازه گیری

عوامل موثربر پایایی آزمون

1- باافزودن تعدادی سوال باضریب تمیز زیاد به یک آزمون پایایی بالا می رود

2- باافزودن تعدادی سوال دارای ضریب دشواری متوسط پایایی افزایش می یابد

3- چنانچه گروه مورد سنجش تجانس کمتری بایکدیگر داشته باشند پایایی بیشتر خواهد بود

4- با متجانس کردن سوالات یک آزمون پایایی بیشترمی شود

5- آزمونهای سرعت از آزمونهای قدرت ضریب پایایی بیشتری دارند

6- باافزودن بر تعداد سوالات پایایی افزایش می یابد